24 ژوئن ۲۰۲۵ - زنان باردار باید در اوایل بارداری سطح متعادلی از آهن (Fe)، روی(Zn) و منیزیم(Mg) را دریافت کنند تا به طور بالقوه خطر ابتلای خود به دیابت بارداری(GDM) را کاهش دهند. محققان در مطالعه اخیر که در Frontiers in Nutritionمنتشر شده است، ارتباط بین سطوح عناصر کمیاب در اوایل بارداری، به ویژه آهن، منیزیم، مس (Cu)، روی و کلسیم(Ca) و شروع GDM را بررسی کردند.
دیابت بارداری
دیابت بارداری نوعی دیابت است که در دوران بارداری در زنانی که قبلاً متابولیسم گلوکز طبیعی داشته اند، ایجاد می شود. این بیماری عوارض متعددی را در دوران بارداری ایجاد می کند. یک مطالعه که اخیراً منتشر گردید نشان دهنده ی افزایش شیوع جهانی دیابت بارداری است که می تواند به چاقی بیشتر در بین زنان در سنین باروری نسبت داده شود.
دیابت بارداری اثرات کوتاه مدت و بلند مدت بر مادر و فرزند دارد، از جمله افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی و متابولیک، زایمان زودرس، ماکروزومی و زایمان سخت. از آنجایی که علت دیابت بارداری مشخص نیست، پزشکان در تشخیص و درمان بالینی این بیماران با مشکل مواجه می شوند.
زمینه های ژنتیکی، عوامل اجتماعی و سبک زندگی ناسالم از عوامل خطر رایج برای دیابت بارداری هستند. علاوه بر دیس بیوز میکروبی روده، عدم تعادل در غلظت عناصر فلزی ضروری، از جمله آهن، کلسیم، روی، مس و منیزیم، نیز می تواند خطر دیابت بارداری را افزایش دهد. غالباً دریافت عناصر فلزی ضروری به صورت مکمل برای بهبود عملکردهای فیزیولوژیکی و متابولیکی طبیعی زنان باردار توصیه می شوند. با این حال، کمبود یا بیش‌بود این عناصر می تواند باعث التهاب و استرس اکسیداتیو شود و بر متابولیسم گلوکز و حساسیت به انسولین تأثیر بگذارد. این رویدادها ممکن است خطر دیابت بارداری را به طور قابل توجهی افزایش دهند. مطالعات قبلی نشان داده اند که سلول های بتای پانکراس از طریق تغییرات در هموستاز مس آسیب می بینند که با شروع دیابت بارداری مرتبط است. علاوه بر این، کاهش سطح منیزیم و کلسیم در دوره های خاص بارداری با اختلال در سطح گلوکز ناشتا مرتبط بوده است.
اگرچه بسیاری از مطالعات ارتباط بین عناصر فلزی ضروری و دیابت بارداری را نشان داده اند، اما به دلیل روش های متنوع و حجم نمونه محدود، تناقضات قابل توجهی در یافته های مطالعات وجود داشته است. از این رو، تحقیقات بیشتری برای توضیح رابطه ی دقیق بین سطح عناصر فلزی ضروری و دیابت بارداری مورد نیاز است. علاوه بر این، نیاز مبرمی به درک اثرات هم افزایی بسیاری از عناصر فلزی ضروری بر دیابت بارداری وجود دارد.
درباره ی این مطالعه
مطالعه ی حاضر این فرضیه را مطرح کرد که غلظت عناصر فلزی ضروری در خون در اوایل بارداری با شروع دیابت بارداری مرتبط است. برای آزمایش این فرضیه، پنج عنصر فلزی مختلف در خون زنان باردار در سه ماهه ی اول بارداری ارزیابی شد و اثرات مربوط به هر یک بر دیابت بارداری مورد مطالعه قرار گرفت. لازم به ذکر است که در اوایل بارداری، زنان معمولاً از طریق مکمل های اضافی و رژیم غذایی در معرض سطوح بالاتری از عناصر فلزی ضروری متعدد قرار می گیرند.
در مجموع ۹۱۱۲زن باردار که معیارهای لازم را برای شرکت در این مطالعه داشتند، انتخاب شدند. همه داوطلبان واجد شرایط بین ۱۸تا ۴۵سال سن داشتند و بارداری تک قلویی داشتند. در ابتدا، معاینه اولیه بارداری انجام شد و داده های مرتبط، مانند سن، قد و وزن قبل از بارداری، آخرین دوره قاعدگی، سابقه زایمان و سابقه پزشکی زنان باردار جمع آوری شد. در طول سه ماهه ی دوم و سوم، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) در محیط های سرپایی انجام شد.
شرکت کنندگان بر اساس چارک غلظت های پنج عنصر فلزی ضروری به چهار گروه تقسیم شدند. خطر ابتلا به دیابت بارداری در سایر سطوح کوانتیل قبل و بعد از تعدیل متغیرهای کمکی تخمین زده شد و سطح کوانتیل اول به عنوان مرجع در نظر گرفته شد. از اسپلاین های مکعبی محدود (RCS) برای مطالعه رابطه دوز-پاسخ استفاده شد.
احتمال گنجاندن پسین (PIP[1]) اهمیت نسبی هر عنصر فلزی ضروری را نشان داد. مدل های رگرسیون مجموع کوانتیل وزنی (WQS) و رگرسیون محاسبه gکوانتیل (QGC) به انجام تجزیه و تحلیل مواجهه ترکیبی کمک کردند. غلظت فلزات ضروری با استفاده از طیف سنجی جذب اتمی شعله ای از نمونه های خون کامل اندازه گیری شد.
یافته های این مطالعه
میانگین سنی شرکت کنندگان ۳۰سال و شاخص توده بدنی (BMI) آنها قبل از بارداری تقریباً ۲۰.۷۹کیلوگرم بر متر مربع بود. در این مطالعه ی گروهی، ۱۸.۶۲ درصداز زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری تشخیص داده شدند. سن بالاتر، تعداد بارداری، تعداد زایمان و BMIقبل از بارداری به عنوان عوامل مهمی که باعث ایجاد دیابت بارداری می شوند، شناسایی شدند.
در مقایسه با گروه غیر مبتلا به دیابت بارداری، تجزیه و تحلیل خون نشان داد که زنان بارداری که به دیابت بارداری مبتلا شدند، سطوح بالاتری از عناصر فلزی ضروری، به ویژه آهن، مس و منیزیم، داشتند. تجزیه و تحلیل همبستگی پیرسون ارتباط مثبت قوی بین دیابت بارداری و آهن و منیزیم و همبستگی منفی بین آهن و کلسیم را نشان داد.
پس از تعدیل بر اساس BMI، سن، تعداد بارداری و هفته بارداری، مدل رگرسیون همبستگی مثبتی بین سطح آهن و منیزیم و خطر ابتلا به دیابت بارداری نشان داد. هیچ رابطه ی معناداری بین مس یا کلسیم و دیابت بارداری یافت نشد.
تجزیه و تحلیل بر اساس چارک های عناصر فلزی ضروری نشان داد که سطوح چارک بالاتر منیزیم، آهن و روی با افزایش خطر ابتلا به دیابت بارداری مرتبط هستند. پس از تعدیل ها، روی تنها عنصری بود که با خطر ابتلا به دیابت بارداری همبستگی مثبت داشت. تجزیه و تحلیل RCSیک رابطه خطی مثبت بین سطوح منیزیم (1.42 میلی مول در لیتر)، آهن (7.68 میلی مول در لیتر) و روی (87.75 میکرومول در لیتر) و خطرات دیابت بارداری نشان داد. بالاترین مقادیر احتمال گنجاندن پسین یا PIPآهن نشان داد که آهن بیشترین تأثیر را بر عملکرد ترکیبی در بین تمام عناصر فلزی دارد. هیچ اثر متقابل افزایشی یا ضربی معناداری بین عناصر فلزی یافت نشد.
نتیجه گیری
مطالعه ی حاضر ارتباط بین عناصر فلزی ضروری و خطرات دیابت بارداری را تأیید کرد. غلظت بالاتر آهن، منیزیم و روی در سه ماهه ی اول بارداری با افزایش خطر ابتلا به دیابت بارداری مرتبط بود. غلظت آهن در خون می تواند به طور بالقوه به عنوان یک نشانگر زیستی برای خطر دیابت بارداری استفاده شود.
با این حال، این مطالعه ماهیت مشاهده ای داشت و نمی تواند علیت را اثبات کند.
مطالعه ی حاضر بر اهمیت مصرف مناسب عناصر فلزی ضروری برای جلوگیری از پیامدهای نامطلوب بارداری تأکید می کند. با توجه به روابط پیچیده ی دوز-پاسخ، کمبود و بیش‌بود هر دو ممکن است خطراتی را ایجاد کنند.
نویسندگان مطالعه خاطرنشان کردند که سازمان بهداشت جهانی (WHO) در حال حاضر مکمل های معمول روی و منیزیم را توصیه نمی کند و مکمل های آهن باید به دقت در نظر گرفته شوند، به ویژه برای زنانی که کم خونی کمبود آهن ندارند.
برای درک بهتر تأثیر جمعی عناصر فلزی ضروری بر ابتلا به دیابت بارداری، تحقیقات بیشتری لازم است.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250624/Excess-trace-metal-levels-may-trigger-gestational-diabetes.aspx
[1] در آمار و یادگیری ماشین، احتمال گنجاندن پسین (Posterior Inclusion Probabilityیا PIP) معیاری است که نشان می دهد یک متغیر خاص در یک مدل آماری خاص، احتمالاً در مدل نهایی گنجانده شده است. به عبارت دیگر، PIPنشان می دهد که چقدر یک متغیر در مدل نهایی از نظر آماری مهم است. این مفهوم به ویژه در مدل سازی بیزین با متغیرهای زیاد و در مواردی که مدل‌سازی انتخاب متغیر (variable selection) اهمیت دارد، کاربرد دارد.